نشریهتعلیم و تربیت استثناییبر رعایت اصول اخلاق پژوهش و شفافیت علمی تأکید دارد. ازاینرو، کلیه نویسندگان موظفاند هنگام ارسال نسخه اولیه مقاله، هرگونه استفاده از ابزارها و فناوریهای هوشواره را بهطور دقیق و شفاف اعلام کنند.
هوشواره به عنوان دستیار پژوهشی و ویراستار
پژوهشگران میتوانند از هوشوارهها برایبهبود کیفیت زبانی، ویرایش، تصحیح نگارشی، افزایش وضوح و سازماندهی ساختار مقالهاستفاده نمایند.
استفاده از این ابزارها در مراحل ابتدایی نگارش مانندایدهپردازی، طوفان فکری، تنظیم چارچوب اولیه و جستجوی سریع مفاهیم یا منابع مرتبطبه عنوان یک کمکرسان پژوهشی پذیرفته است.
منع استفاده در تولید داده و تحلیلهای پژوهشی اصیل
تولید دادههای پژوهشی، شبیهسازی نتایج، انجام تحلیلهای علمی و نتیجهگیریهای نهاییباید منحصراً توسط پدیدآور و با روشهای معتبر علمی صورت پذیرد.
استفاده از هوشواره برایتولید دادههای فرضی، تحریف یا جعل نتایج، تفسیر یافتهها یا انجام تحلیلهای مستقلغیرقابل قبول و نقض آشکار اخلاق پژوهش محسوب میشود.
در مواردی که از هوشواره برای کمک درتولید چکیده، تصاویر، نمودارها یا پردازش اولیه دادههااستفاده شده باشد،شفافیت کاملدر بخش «مواد و روشها» الزامی است.
الزام به شفافیت و افشا
نویسندگانموظفاندهرگونه استفاده هوشواره (مانند ChatGPT، Gemini، Copilot و نظایر آن) را در تهیه مقاله، به صورت شفاف اعلام کنند.
این افشا بایدباعنوان دستیاریهوشوارهانجام شود. در این بخش باید نوع ابزار، نسخه، نحوه استفاده (مثلاً برای ویرایش زبانی، بازنویسی جملات، ساختاربندی) و بخشهای تحت تأثیر به طور مختصر شرح داده شود.
صحهگذاری نهاییبر تمامی محتوای تولید یا اصلاحشده توسط هوشواره، بررسی استنادها و اطمینان از عدم خطا یا تناقض، بر عهده نویسندگان است.
استفاده در جستوجو و غربالگری منابع
استفاده از هوشواره به عنواندستیار در جستوجو و غربالگری اولیۀ منابع علمیمجاز است.
با این حال،اعتبارسنجی نهایی، ارزیابی کیفی و انتخاب منابعباید توسط پژوهشگر و با استناد به پایگاههای داده معتبر انجام شود. نویسندگان مسئولیت پرهیز از استناد به منابع نامعتبر یا تولیدشده مصنوعی را بر عهده دارند.
حفظ استقلال و اصالت پژوهش
هسته اصلی پژوهششامل طرح مسئله، طراحی مطالعه، گردآوری دادههای میدانی یا آزمایشگاهی، تحلیلهای عمیق و نتیجهگیری نهایی، باید برآمده از دانش و داوری تخصصی پدیدآور باشد.
هوشواره نباید به عاملی برای کاهش نقش فعال و انتقادی پژوهشگر در فرآیند تولید علم تبدیل شود.
مسئولیتپذیری مطلق نویسندگان
نویسندگانمسئولیت کامل و بیقیدوشرطمحتوای مقاله (از جمله بخشهای تولید یا اصلاحشده با کمک هوشواره) را در قبال درستی، اصالت، رعایت اخلاق پژوهشی و حقوق مالکیت فکری بر عهده دارند.
نویسندگان موظفاند تمام خروجیهای تولیدشده توسط هوشواره را با دقت بررسی، اصلاح و ویرایش کنند؛ زیرا هوشوارهها ممکن است خروجیهایی ظاهراً معتبر ولی درواقع نادرست، ناقص یا سوگیرانه تولید کنند.
تعلیم و تربیت استثنایی هوشواره را به عنوانهیچیک از نویسندگان مقالهیا نویسنده همکاربه رسمیت نمیشناسد. نویسندگی مستلزم نقشها و مسئولیتهای انسانی است و قابل واگذاری به فناوری نیست. مطابق با بیانیههای معتبری مانند بیانیه COPE، این ابزارها فاقد صلاحیت اخلاقی و حقوقی برای احراز نویسندگی هستند.
نویسندگان باید نوع هوشواره، میزان و نحوه استفاده از آن را بهصورت روشن بیان کنند.اگر هوشواره در نگارش، بازنویسی، ویرایش یا ارتقای خوانایی متن بهکار رفته است، باید در بخش «دستیاری هوشواره» ذکر شود.اگر از آن برای جمعآوری دادهها، تحلیل دادهها، پردازش اطلاعات، تولید تصاویر، ترسیم نمودار، یا سایر بخشهای پژوهش استفاده شده است، باید در بخش «روش پژوهش» توضیح داده شود.
بیانیه استفاده از هوشواره با دستیاری هوشوارهها: «در فرایند آمادهسازی این مقاله نویسنده/نویسندگان از [نام هوشواره] برای [توضیح نوع استفاده، مانند: ویرایش زبانی، تولید پیشنویس اولیه، تحلیل دادهها، و غیره] بهره گرفتهاند. پساز استفاده از این ابزار، کلیه محتوا توسط نویسنده/نویسندگان بهطور کامل بازبینی، اصلاح و تأیید شده است و مسئولیت نهایی درستی و تمامیت مقاله بر عهده نویسنده/نویسندگان است». بدون دستیاری هوشوارهها: «نویسنده/نویسندگان اعلام میکنند در تولید، نگارش و تحلیل این مقاله از هیچگونه ابزار یا هوشوارهای استفاده نشده است».