نشریه تعلیم و تربیت استثنایی (دارای مجوز از کمیسیون بررسی نشریات علمی وزارت علوم)- دستیاری هوشواره‌ها
بیانیۀ دستیاری هوشواره‌ها

بازیابی تصاویر و رنگ‌ها  | آخرین بروزرسانی: 1405/8/25 | 

اصول و ضوابط کلیدی استفاده از هوشواره‌ها

نشریه تعلیم و تربیت استثنایی بر رعایت اصول اخلاق پژوهش و شفافیت علمی تأکید دارد. ازاین‌رو، کلیه نویسندگان موظف‌اند هنگام ارسال نسخه اولیه مقاله، هرگونه استفاده از ابزارها و فناوری‌های هوشواره‌ را به‌طور دقیق و شفاف اعلام کنند.

هوشواره‌ به عنوان دستیار پژوهشی و ویراستار

  • پژوهشگران می‌توانند از هوشواره‌ها‌ برای بهبود کیفیت زبانی، ویرایش، تصحیح نگارشی، افزایش وضوح و سازمان‌دهی ساختار مقاله استفاده نمایند.
  • استفاده از این ابزارها در مراحل ابتدایی نگارش مانند ایده‌پردازی، طوفان فکری، تنظیم چارچوب اولیه و جستجوی سریع مفاهیم یا منابع مرتبط به عنوان یک کمک‌رسان پژوهشی پذیرفته است.

منع استفاده در تولید داده و تحلیل‌های پژوهشی اصیل

  • تولید داده‌های پژوهشی، شبیه‌سازی نتایج، انجام تحلیل‌های علمی و نتیجه‌گیری‌های نهایی باید منحصراً توسط پدیدآور و با روش‌های معتبر علمی صورت پذیرد.
  • استفاده از هوشواره‌ برای تولید داده‌های فرضی، تحریف یا جعل نتایج، تفسیر یافته‌ها یا انجام تحلیل‌های مستقل غیرقابل قبول و نقض آشکار اخلاق پژوهش محسوب می‌شود.
  • در مواردی که از هوشواره‌ برای کمک در تولید چکیده، تصاویر، نمودارها یا پردازش اولیه داده‌ها استفاده شده باشد، شفافیت کامل در بخش «مواد و روش‌ها» الزامی است.
الزام به شفافیت و افشا
  • نویسندگان موظف‌اند هرگونه استفاده هوشواره‌ (مانند ChatGPT، Gemini، Copilot  و نظایر آن) را در تهیه مقاله، به صورت شفاف اعلام کنند.
  • این افشا باید باعنوان دستیاری هوشواره‌ انجام شود. در این بخش باید نوع ابزار، نسخه، نحوه استفاده (مثلاً برای ویرایش زبانی، بازنویسی جملات، ساختاربندی) و بخش‌های تحت تأثیر به طور مختصر شرح داده شود.
  • صحه‌گذاری نهایی بر تمامی محتوای تولید یا اصلاح‌شده توسط هوشواره‌، بررسی استنادها و اطمینان از عدم خطا یا تناقض، بر عهده نویسندگان است.

استفاده در جست‌وجو و غربال‌گری منابع

  • استفاده از هوشواره‌ به عنوان دستیار در جست‌وجو و غربال‌گری اولیۀ منابع علمی مجاز است.
  • با این حال، اعتبارسنجی نهایی، ارزیابی کیفی و انتخاب منابع باید توسط پژوهشگر و با استناد به پایگاه‌های داده معتبر انجام شود. نویسندگان مسئولیت پرهیز از استناد به منابع نامعتبر یا تولیدشده مصنوعی را بر عهده دارند.

حفظ استقلال و اصالت پژوهش

  • هسته اصلی پژوهش شامل طرح مسئله، طراحی مطالعه، گردآوری داده‌های میدانی یا آزمایشگاهی، تحلیل‌های عمیق و نتیجه‌گیری نهایی، باید برآمده از دانش و داوری تخصصی پدیدآور باشد.
  • هوشواره‌ نباید به عاملی برای کاهش نقش فعال و انتقادی پژوهشگر در فرآیند تولید علم تبدیل شود.
مسئولیت‌پذیری مطلق نویسندگان
  • نویسندگان مسئولیت کامل و بی‌قیدوشرط محتوای مقاله (از جمله بخش‌های تولید یا اصلاح‌شده با کمک هوشواره‌) را در قبال درستی، اصالت، رعایت اخلاق پژوهشی و حقوق مالکیت فکری بر عهده دارند.
  • نویسندگان موظف‌اند تمام خروجی‌های تولیدشده توسط هوشواره‌ را با دقت بررسی، اصلاح و ویرایش کنند؛ زیرا هوشواره‌ها‌ ممکن است خروجی‌هایی ظاهراً معتبر ولی درواقع نادرست، ناقص یا سوگیرانه تولید کنند.
  • تعلیم و تربیت استثنایی هوشواره‌ را به عنوان هیچ‌یک از نویسندگان مقاله یا نویسنده همکار به رسمیت نمی‌شناسد. نویسندگی مستلزم نقش‌ها و مسئولیت‌های انسانی است و قابل واگذاری به فناوری نیست. مطابق با بیانیه‌های معتبری مانند بیانیه COPE، این ابزارها فاقد صلاحیت اخلاقی و حقوقی برای احراز نویسندگی هستند.
  • نویسندگان باید نوع هوشواره‌، میزان و نحوه استفاده از آن را به‌صورت روشن بیان کنند. اگر هوشواره‌ در نگارش، بازنویسی، ویرایش یا ارتقای خوانایی متن به‌کار رفته است، باید در بخش «دستیاری هوشواره‌» ذکر شود. اگر از آن برای جمع‌آوری داده‌ها، تحلیل داده‌ها، پردازش اطلاعات، تولید تصاویر، ترسیم نمودار، یا سایر بخش‌های پژوهش استفاده شده است، باید در بخش «روش پژوهش» توضیح داده شود.

 بیانیه استفاده از هوشواره‌
با دستیاری هوشواره‌ها‌:
«در فرایند آماده‌سازی این مقاله نویسنده/نویسندگان از [نام هوشواره‌] برای [توضیح نوع استفاده، مانند: ویرایش زبانی، تولید پیش‌نویس اولیه، تحلیل داده‌ها، و غیره] بهره گرفته‌اند. پس‌از استفاده از این ابزار، کلیه محتوا توسط نویسنده/نویسندگان به‌طور کامل بازبینی، اصلاح و تأیید شده است و مسئولیت نهایی درستی و تمامیت مقاله بر عهده نویسنده/نویسندگان است».
بدون دستیاری هوشواره‌ها‌:
«نویسنده/نویسندگان اعلام می‌کنند در تولید، نگارش و تحلیل این مقاله از هیچ‌گونه ابزار یا هوش‌واره‌ای استفاده نشده است».

نشانی مطلب در وبگاه نشریه تعلیم و تربیت استثنایی (دارای مجوز از کمیسیون بررسی نشریات علمی وزارت علوم):
http://exceptionaleducation.ir/find-1.112.74.fa.html
برگشت به اصل مطلب